Oto szczegółowy projekt i tekst przeglądu literatury, opracowany na podstawie załączonej rozprawy doktorskiej Anila Isisaga (2020) oraz szerszej wiedzy z zakresu Consumer Culture Theory (CCT), socjologii intymności i studiów nad mediami cyfrowymi.

1. Identyfikacja tematu i zakresu problemu badawczego

Na podstawie analizy dokumentu, głównym tematem badawczym jest transformacja rynkowo zapośredniczonych działań performatywnych (market-mediated performances) pod wpływem cyfryzacji i gamifikacji. Autor koncentruje się na specyficznym kontekście aplikacji randkowej Tinder, badając, w jaki sposób interfejs i mechanika tej platformy przekształcają ustalone kulturowo skrypty „randkowania” (dating) oraz „przygodnego seksu” (hooking up).

Praca osadzona jest w nurcie Consumer Culture Theory (CCT), ale czerpie szeroko z socjologii seksualności, teorii mediów oraz studiów nad grami (game studies). Kluczowym problemem jest tu napięcie między tradycyjnymi, romantycznymi skryptami a nowymi, zgamifikowanymi logikami interakcji, co prowadzi do hybrydyzacji praktyk intymnych. Dokument sugeruje, że technologia nie jest neutralnym kanałem, lecz aktorem aktywnie modyfikującym normy społeczne, wymuszającym na użytkownikach wykształcenie nowych kompetencji (np. „Tinderized displays of capital”).

---

2. Proponowana struktura rozdziału przeglądu literatury

1. Wstęp: Ewolucja rynkowo zapośredniczonych działań performatywnych

   • Koncepcja konsumpcji jako performansu (Dramaturgia w marketingu).

   • Od liminalnych enklaw do codziennych praktyk.

2. Cyfryzacja i „usieciowienie” konsumpcji

   • Wpływ technologii mobilnych na zachowania konsumenckie.

   • Afordancje mediów mobilnych (mobilność, lokalizacyjność, multimedialność).

3. Gamifikacja w kontekście socjologicznym i konsumenckim

   • Definicje i krytyka gamifikacji (Play vs. Game).

   • Gamifikacja życia codziennego i relacji społecznych.

4. Socjogeneza i skrypty relacji intymnych

   • Teoria skryptów seksualnych (Sexual Scripting Theory).

   • Historyczna transformacja: od „wizyt” (calling) przez „randkowanie” (dating) do kultury „hookup”.

   • Rola rynku i technologii w komodyfikacji romansu.

5. Randki w erze cyfrowej: Od matrymonialnych serwisów webowych do aplikacji mobilnych

   • Różnice między randkowaniem online (Web 2.0) a randkowaniem mobilnym (App-centric).

   • Wpływ interfejsu (swipe logic) na podejmowanie decyzji i percepcję partnera.

6. Podsumowanie: Hybrydyzacja skryptów i luka badawcza

---

3. Przegląd literatury (Tekst właściwy)

Wstęp: Ewolucja rynkowo zapośredniczonych działań performatywnych

Literatura z zakresu Consumer Culture Theory (CCT) od lat 90. XX wieku intensywnie eksploruje performatywny wymiar konsumpcji. Fundamentem tego nurtu stała się praca Deightona (1992), który, czerpiąc z Goffmana i Turnera, zdefiniował marketing jako dyscyplinę dramatyczną, a konsumpcję jako spektakl, w którym konsumenci odgrywają określone role. Wczesne badania w tym obszarze koncentrowały się na analizie doświadczeń o charakterze nadzwyczajnym, osadzonych w liminalnych enklawach, oddzielonych od codzienności. Prace Arnoulda i Price’a (1993) nad doświadczeniami spływów rzecznych czy Kozinetsa (2002) nad festiwalem Burning Man ukazywały, jak rynkowo zapośredniczone performanse pozwalają na zawieszenie codziennych struktur społecznych i doświadczenie communitas.

W nowszych ujęciach badacze odchodzą od romantyzowania tych doświadczeń jako autonomicznych stref wolności, wskazując na ich głębokie zakorzenienie w szerszych hierarchiach społecznych i relacjach władzy. Ustuner i Thompson (2012) w analizie relacji między fryzjerami a ich zamożną klientelą, a także Thompson i Ustuner (2015) w badaniach nad roller derby, demonstrują, że skrypty performatywne nie są oderwane od kapitału kulturowego i ekonomicznego uczestników. Przeciwnie, rynek dostarcza scenariuszy, które mogą zarówno reprodukować, jak i subtelnie renegocjować klasowe i płciowe nierówności. Niniejszy przegląd rozwija tę perspektywę, przenosząc punkt ciężkości na pytanie o to, jak cyfryzacja przekształca samą strukturę tych skryptów.

Cyfryzacja i „usieciowienie” konsumpcji

Rewolucja cyfrowa, a w szczególności upowszechnienie smartfonów, radykalnie zmieniła krajobraz interakcji rynkowych. Badacze tacy jak Cochoy i in. (2020) oraz Lehdonvirta (2012) wskazują, że technologie cyfrowe nie są jedynie narzędziami, ale aktywnymi aktorami (w rozumieniu Teorii Aktora-Sieci), które rekonfigurują przestrzeń, czas i społeczne relacje konsumentów.

Kluczowe dla zrozumienia współczesnych platform randkowych są koncepcje afordancji mediów mobilnych (Schrock, 2015). Wyróżnia się tu m.in.:

1. Przenośność (portability) i dostępność, pozwalające na ciągłe podłączenie do sieci.

2. Lokalizacyjność (locatability), umożliwiającą interakcje oparte na fizycznej bliskości w czasie rzeczywistym.

3. Multimedialność, kładącą nacisk na komunikację wizualną kosztem tekstowej.

Fuentes, Backstrom i Svingstedt (2017) pokazują, jak smartfony zakłócają tradycyjne skrypty usługowe w handlu detalicznym. Podobnie w sferze intymności, aplikacje mobilne nie są prostym przedłużeniem serwisów randkowych ery PC, lecz tworzą nową jakość interakcji, opartą na natychmiastowości i wizualności (tzw. app-centric mobile social media).

Gamifikacja w kontekście socjologicznym i konsumenckim

Istotnym elementem współczesnych platform cyfrowych jest gamifikacja, definiowana jako wykorzystanie elementów projektowania gier w kontekstach niebędących grami (Deterding et al., 2011). W literaturze przedmiotu ścierają się dwa podejścia do tego zjawiska. Z jednej strony, zwolennicy (np. McGonigal, 2011) widzą w gamifikacji potencjał do motywowania i angażowania użytkowników. Z drugiej strony, krytycy (Bogost, 2011; Woodcock i Johnson, 2017) wskazują, że jest to forma marketingowej manipulacji i nadzoru, gdzie realne korzyści zastępowane są symbolicznymi nagrodami (punkty, odznaki).

Kluczowe dla analizy aplikacji takich jak Tinder jest rozróżnienie wprowadzone przez Cailloisa (1961/2001) na paidia (zabawa swobodna, improwizowana) i ludus (gra ustrukturyzowana, oparta na regułach). Tinder i podobne platformy operują na dialektyce tych dwóch form. Z jednej strony oferują ludyczny, niezobowiązujący charakter interakcji (swiping jako zabawa), z drugiej – narzucają sztywne ramy algorytmiczne i reguły (np. mechanizm „mutual match”), które dyscyplinują zachowania użytkowników. Badania Davida i Cambre (2016) potwierdzają, że „logika przesunięcia” (swipe logic) przekształca poszukiwanie partnera w czynność rozrywkową, zacierając granice między grą a życiem.

Socjogeneza i skrypty relacji intymnych

Aby zrozumieć wpływ technologii na intymność, konieczne jest odwołanie się do Teorii Skryptów Seksualnych (Gagnon i Simon, 1973). Teoria ta zakłada, że zachowania seksualne i romantyczne nie są instynktowne, lecz wyuczone i zorganizowane wokół kulturowych scenariuszy (skryptów), które dyktują, co, z kim, kiedy i gdzie należy robić.

Literatura socjologiczna i historyczna (Bailey, 1988; Illouz, 1997, 2012; Bogle, 2008) dokumentuje ewolucję tych skryptów w XX wieku:

• Era wizyt (Calling): Dominująca w XIX wieku, kontrolowana przez kobiety i ich rodziny, odbywająca się w sferze prywatnej.

• Era randkowania (Dating): Wyłoniła się wraz z urbanizacją i komercjalizacją rozrywki. Przeniosła intymność do sfery publicznej (kina, restauracje), czyniąc ją zależną od męskiej siły nabywczej.

• Kultura „Hookup”: Związana z okresem emerging adulthood (Arnett, 2015) i życiem kampusowym. Charakteryzuje się akceptacją przygodnego seksu bez emocjonalnego zaangażowania, często pod wpływem alkoholu i w grupach rówieśniczych (Wade, 2017).

Illouz (2007) argumentuje, że nowoczesność przyniosła „zimne intymności”, w których relacje są poddawane racjonalizacji i rynkowej wycenie. Aplikacje randkowe są kulminacją tego procesu, wprowadzając logikę rynkową i konsumpcyjną (wybór z „nieskończonej półki”) do sfery uczuć.

Randki w erze cyfrowej: Od matrymonialnych serwisów webowych do aplikacji mobilnych

Badania nad randkowaniem online (np. Heino, Ellison i Gibbs, 2010) ukazywały metaforę „zakupów relacyjnych” (relationshopping), gdzie użytkownicy przeszukiwali bazy danych na podstawie szczegółowych kryteriów. Aplikacje mobilne, takie jak Tinder, wprowadzają jednak istotną zmianę paradygmatu.

Jak wskazują Hobbs et al. (2017) oraz Lefebvre (2018), Tinder zrywa z pracochłonnym tworzeniem profilu na rzecz błyskawicznej oceny wizualnej. Prowadzi to do specyficznej dynamiki:

1. Formalizacja przygodnego seksu: W przeciwieństwie do chaotycznej natury spotkań w barach, aplikacje wprowadzają mechanizmy selekcji (interest profiling) i kontroli (safeguarding), co paradoksalnie czyni „hookup” bardziej przewidywalnym i bezpiecznym.

2. Kasualizacja randkowania: Równocześnie, poprzez obfitość opcji i łatwość nawiązywania kontaktu, aplikacje obniżają rangę tradycyjnej randki, prowadząc do zjawisk takich jak ghosting czy emocjonalny dystans (LeFebvre et al., 2019).

Media popularne (np. artykuł w Vanity Fair o „Dating Apocalypse”) często demonizują te zmiany, sugerując koniec romantyzmu. Badania empiryczne (Sumter et al., 2017; Ward, 2017) są jednak bardziej zniuansowane, wskazując na współistnienie różnych motywacji użytkowników – od rozrywki, przez seks, po poszukiwanie miłości.

Podsumowanie i identyfikacja luki badawczej

Istniejąca literatura rzuca światło na poszczególne aspekty cyfrowej intymności, jednak wciąż brakuje zintegrowanych analiz pokazujących, jak mechanizmy technologiczne (gamifikacja) bezpośrednio przekształcają historycznie ugruntowane skrypty kulturowe. Większość badań traktuje skrypty jako statyczne tło lub skupia się wyłącznie na ich indywidualnym odbiorze (korzyści tożsamościowe).

Niniejsza praca wypełnia tę lukę, proponując koncepcję hybrydyzacji skryptów. Sugeruje ona, że pod wpływem platform takich jak Tinder dochodzi do zatarcia granic między „dating” a „hooking up”, co zmusza konsumentów do nawigowania w warunkach niepewności i wypracowania nowych kompetencji (np. code-switching między różnymi trybami interakcji). Analiza ta pozwala na głębsze zrozumienie, w jaki sposób cyfryzacja nie tylko pośredniczy w relacjach rynkowych, ale fundamentalnie redefiniuje naturę ludzkiej intymności w późnej nowoczesności.

---

4. Wybrana bibliografia (na podstawie analizowanego tekstu i wiedzy dziedzinowej)

• Arnould, E. J., & Price, L. L. (1993). River Magic: Extraordinary Experience and the Extended Service Encounter. Journal of Consumer Research, 20(1), 24–45.

• Arnett, J. J. (2015). Emerging Adulthood: The Winding Road from the Late Teens Through the Twenties. Oxford University Press.

• Bailey, B. L. (1988). From Front Porch to Back Seat: Courtship in Twentieth Century America. Johns Hopkins University Press.

• Belk, R. W. (2013). Extended Self in a Digital World. Journal of Consumer Research, 40(3), 477–500.

• Bogle, K. A. (2008). Hooking Up: Sex, Dating, and Relationships on Campus. NYU Press.

• Deterding, S., et al. (2011). From Game Design Elements to Gamefulness: Defining „Gamification”. MindTrek ’11.

• Gagnon, J. H., & Simon, W. (1973). Sexual Conduct: The Social Sources of Human Sexuality. Aldine.

• Heino, R. D., Ellison, N. B., & Gibbs, J. L. (2010). Relationshopping: Investigating the Market Metaphor in Online Dating. Journal of Social and Personal Relationships, 27(4), 427–47.

• Illouz, E. (2007). Cold Intimacies: The Making of Emotional Capitalism. Polity Press.

• Kozinets, R. V. (2002). Can Consumers Escape the Market? Emancipatory Illuminations from Burning Man. Journal of Consumer Research, 29(1), 20–38.

• Schrock, A. R. (2015). Communicative Affordances of Mobile Media: Portability, Availability, Locatability, and Multimediality. International Journal of Communication, 9, 1229–1246.

• Thompson, C. J., & Ustuner, T. (2015). Women Skating on the Edge: Marketplace Performances as Ideological Edgework. Journal of Consumer Research, 42(2), 235–265.

• Wade, L. (2017). American Hookup: The New Culture of Sex on Campus. W.W. Norton & Company.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Czy Tinder służy tylko do „hookupów”?
   Nie. Badania empiryczne pokazują, że motywacje użytkowników są bardzo zróżnicowane. Obejmują one poszukiwanie przygodnego seksu, ale także rozrywkę, ciekawość, chęć poznania nowych ludzi, a nawet znalezienie długoterminowego partnera. Problem polega na tym, że platforma miesza te wszystkie intencje, tworząc niepewność.

2. Czym jest „logika przesunięcia” (swipe logic)?
   To mechanizm interfejsu, który sprowadza złożoną decyzję o potencjalnym partnerze do prostego, binarnego gestu (przesunięcie w lewo lub w prawo). Ta logika promuje szybką, powierzchowną ocenę opartą głównie na wyglądzie i przekształca proces poznawania ludzi w czynność przypominającą grę.

3. Co to jest CCT (Consumer Culture Theory)?
   To interdyscyplinarny nurt badań, który analizuje konsumpcję jako zjawisko kulturowe, społeczne i symboliczne, a nie tylko ekonomiczne. Badacze CCT interesują się tym, jak ludzie używają dóbr i usług do budowania tożsamości, tworzenia relacji i negocjowania swojego miejsca w świecie.

4. Jak algorytm Tindera wpływa na to, kogo widzimy?
   Algorytm Tindera jest tajemnicą handlową, ale wiadomo, że bierze pod uwagę wiele czynników, w tym tzw. „wynik atrakcyjności” (dawniej nazywany Elo score), aktywność użytkownika, preferencje i lokalizację. W praktyce oznacza to, że aplikacja nie pokazuje nam wszystkich potencjalnych partnerów, ale tworzy spersonalizowaną „talię kart”, która ma maksymalizować nasze zaangażowanie.

5. Czy cyfrowe randkowanie prowadzi do większej liczby relacji, czy do większej samotności?
   Odpowiedź na to pytanie jest złożona. Z jednej strony, aplikacje randkowe dają dostęp do znacznie większej puli potencjalnych partnerów, co może być korzystne, zwłaszcza dla osób z ograniczonymi sieciami społecznymi. Z drugiej strony, „paradoks wyboru” (obfitość opcji) i powierzchowność interakcji mogą prowadzić do zmęczenia randkowaniem (dating fatigue) i poczucia, że prawdziwe, głębokie połączenie jest trudniejsze do osiągnięcia.

Publikacje wykonane przez nas w podobnej tematyce

1. Gospodarka uwagi: jak platformy cyfrowe walczą o nasz czas i co to oznacza dla naszego dobrostanu.

2. Socjologia algorytmów: jak niewidzialne kody kształtują nasze wybory i nierówności społeczne.

3. Autentyczność w erze Instagrama: performanse tożsamości w mediach społecznościowych.

4. Płynna miłość, płynne życie: analiza wpływu niestabilności na relacje intymne i zawodowe pokolenia milenialsów.

5. Od „cyfrowych tubylców” do „cyfrowych strategów”: ewolucja kompetencji medialnych w społeczeństwie sieci.

Pomysł na doktorat

Temat: „Gramatyka Tindera”: jakościowa analiza ewolucji kompetencji komunikacyjnych i strategii negocjacyjnych użytkowników w hybrydowym środowisku randkowym.

Opis: Projekt doktorski mógłby przyjąć formę cyfrowej etnografii, łącząc analizę konwersacji na Tinderze (za zgodą uczestników) z pogłębionymi wywiadami narracyjnymi. Celem byłoby zbadanie, jak użytkownicy w praktyce radzą sobie z niepewnością wynikającą z hybrydyzacji skryptów. Jakie strategie werbalne i niewerbalne (np. dobór emoji, czas odpowiedzi) stosują, aby zasygnalizować swoje intencje? Jak negocjują definicję relacji? Jakie „gramatyki” i niepisane zasady wyłaniają się z tych interakcji? Taka praca pozwoliłaby na głębokie zrozumienie mikropoziomowych praktyk, poprzez które ludzie adaptują się do zalgorytmizowanej intymności.