Sekcja I: Wstęp i Ramy Konceptualne

I.1. Kontekst Historyczny i Ustanowienie Dychotomii Wpływu

Gry wideo stanowią wszechobecny i dynamicznie ewoluujący element krajobrazu kulturowego i cyfrowego. W świetle ich powszechnej adopcji, kluczowe dla psychologii poznawczej i neuronauki staje się rozróżnienie pomiędzy potencjałem rozwojowym a klinicznymi zagrożeniami, które towarzyszą zaangażowaniu w wirtualne środowiska. Niniejszy przegląd systematyczny koncentruje się na syntezie recenzowanej literatury (metaanalizy, przeglądy systematyczne, badania podłużne) opublikowanej w latach 2014–2024, aby obiektywnie ocenić dwubiegunowy wpływ gier wideo na funkcjonowanie człowieka.

Analizę tę ujmują dwie główne, uzupełniające się hipotezy:

1. Hipoteza Wzbogacania (Enrichment Hypothesis): Zakłada, że wymagające kognitywnie i percepcyjnie interakcje w grach wideo prowadzą do strukturalnej i funkcjonalnej neuroplastyczności, wzmacniając zdolności poznawcze.1
2. Hipoteza Wypierania (Displacement Hypothesis): Sugeruje, że nadmierny czas spędzony na graniu wypiera inne aktywności o potencjalnie wyższej wartości rozwojowej, takie jak nauka, kontakty społeczne w świecie rzeczywistym, czy hobby. Badania wskazują, że czas grania jest odwrotnie skorelowany z postrzeganym wsparciem rodzinnym i, w konsekwencji, może zwiększać ryzyko depresji.3 Zrozumienie, kiedy i w jaki sposób zaangażowanie w gry sprzyja wzbogacaniu, a kiedy prowadzi do wypierania, stanowi oś tego raportu.

I.2. Wyzwania Metodologiczne w Klasyfikacji i Definicji Ekspozycji

Efektywna analiza przyczynowo-skutkowa wpływu gier wideo napotyka na fundamentalne wyzwania metodologiczne, głównie związane z operacjonalizacją zmiennej niezależnej, jaką jest ekspozycja na grę.

Tradycyjna klasyfikacja oparta na komercyjnych gatunkach jest krytykowana jako niestabilna i nieadekwatna dla badań psychologicznych. Rynek gier cechuje się szybką ewolucją i tendencją do tworzenia tytułów, które można zaklasyfikować do wielu gatunków jednocześnie.5 Ponadto, zainteresowanie badawcze poszczególnymi gatunkami jest zmienne w czasie; na przykład, obserwuje się spadek liczby publikacji dotyczących gier strategicznych i logicznych, podczas gdy gatunki Action i Role-Playing, choć nadal dominujące, również odnotowały niedawne spadki popularności w literaturze naukowej.6

W obliczu tych komplikacji, krytyczna ocena dowodów wymaga przejścia na bardziej precyzyjne ramy analityczne, oparte na:

1. Mechanikach Funkcjonalnych: Konieczne jest klasyfikowanie gier na podstawie ich rzeczywistego obciążenia percepcyjnego, kognitywnego i motorycznego (np. Perceptual Load, Working Memory), co jest kluczowe, zwłaszcza w kontekście zastosowań terapeutycznych, takich jak leczenie amblyopii.7
2. Tagach Społecznościowych: Wprowadzana jest innowacyjna koncepcja wykorzystania tagów bazujących na społeczności (np. Steam Tags) jako alternatywy dla tradycyjnych gatunków.5 Takie podejście, zgodne z teorią „podobieństwa rodzinnego” Ludwiga Wittgensteina, pozwala na elastyczne i szczegółowe opisanie zmiennych, które faktycznie oddziałują na psychikę gracza (np. „Strategy”, „Simulation”, „Rogue”, „Survival”), co jest niezbędne do prowadzenia wiarygodnych badań podłużnych.5

I.3. Definicje Patologicznego Używania Gier Wideo

Kliniczna część analizy wymaga precyzyjnego zdefiniowania patologicznego zaangażowania. Zaburzenie Gier Wideo (Gaming Disorder, GD) jest ujęte w ICD-11, a Zaburzenie Gier Internetowych (Internet Gaming Disorder, IGD) w DSM-5, oba oparte na utracie kontroli i funkcjonalnym upośledzeniu w ważnych obszarach życia.8

Kryteria ICD-11 charakteryzują się wysokim progiem diagnostycznym.8 Jest to istotne w celu uniknięcia nadmiernej patologizacji osób, które wykazują intensywne, ale nieproblemowe zaangażowanie (np. pasjonaci).10 Istnieje intensywna debata na temat klinicznej użyteczności kryteriów IGD, które zostały ukształtowane na podstawie zaburzeń używania substancji i hazardu.10 Zapożyczone symptomy, takie jak tolerancja (konieczność zwiększania czasu grania) i eksponowalność poznawcza (stałe myślenie o grach), mogą prowadzić do nadrozpoznawalności, ponieważ są powszechne u wielu regularnych graczy bez patologicznego upośledzenia funkcjonalnego.10 Z tego względu zaleca się rozróżnianie objawów rdzeniowych (np. konflikt, utrata kontroli, wycofanie) od objawów peryferyjnych (np. tolerancja, salience) w celu poprawy dokładności oceny GD.10

Sekcja II: Wymiar Neurobiologiczny i Poznawczy

II.1. Wzmacnianie Funkcji Poznawczych Wysokiego Rzędu (Hipoteza Wzbogacania)

Liczne metaanalizy dostarczają silnych dowodów na to, że granie w Action Video Games (AVG) może być efektywnym narzędziem treningu poznawczego. Trening ten skutkuje umiarkowanymi usprawnieniami w ogólnych zdolnościach poznawczych u zdrowych dorosłych.2

Szczegółowa analiza domen poznawczych wskazuje na wyraźne korzyści:

• Zdolności Wzrokowo-Przestrzenne (Visuospatial Ability): Trening AVG wykazuje umiarkowany wpływ na tę zdolność, osiągając dużą wielkość efektu (Cohen’s $d = 0.54$).2 Badania korelacyjne potwierdzają, że granie w AVG wiąże się z lepszą zdolnością rotacji mentalnej.11
• Uwaga i Szybkość Przetwarzania: Obserwuje się umiarkowane korzyści w zakresie szybkości przetwarzania informacji i pojemności uwagi (Cohen’s $d = 0.50$).2 Gracze AVG demonstrują wyższą szybkość przełączania się między zadaniami w porównaniu do osób niegrających.11
• Funkcje Wykonawcze (Executive Function, EF): Choć wielkość efektu jest bliska umiarkowanej ($d = 0.49$), korzyści te są bardziej wyraźne u młodych dorosłych niż u seniorów.2 Ten kontrast podkreśla, że pozytywny wpływ gier jest silnie modulowany przez wiek.

Warto zauważyć, że gry strategiczne, choć intuicyjnie posiadają ogromny potencjał do wzmacniania EF (planowania, pamięci roboczej), odnotowały spadek zainteresowania badawczego w ostatnich latach, co ogranicza aktualną metaanalityczną wiedzę na temat ich specyficznego wpływu w porównaniu do AVG.6

II.2. Neuroplastyczność Strukturalna i Funkcjonalna

Poprawa funkcji poznawczych indukowana przez gry jest powiązana ze zmianami w neuroplastyczności mózgu. Zmiany w objętości istoty szarej (Grey Matter) są zależne od strategii używanych podczas interakcji z grą. Uczestnicy, którzy stosowali przestrzenne strategie zależne od hipokampa, wykazywali zwiększoną objętość istoty szarej w tym regionie po treningu. Również gry typu platform 3D wywoływały wzrost objętości w hipokampie lub funkcjonalnie połączonej korze śródwęchowej.1

Przeglądy systematyczne badań z wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) potwierdzają funkcjonalne zmiany w aktywacji mózgu. Obserwowane zmiany aktywacji w płatach czołowym i ciemieniowym korelują z poprawą zdolności uwagi i wizualno-przestrzennych indukowaną przez granie.12 Te neurobiologiczne dowody wspierają Hipotezę Wzbogacania, wskazując, że gry akcji i gry wymagające przestrzennych strategii aktywnie modelują struktury mózgowe odpowiedzialne za przetwarzanie informacji wysokiego rzędu.

II.3. Neurobiologiczne Korelaty Patologii (Gaming Disorder)

W przeciwieństwie do efektów wzmacniających, patologiczne używanie gier (GD/IGD) jest klasyfikowane jako uzależnienie behawioralne ze względu na istotne podobieństwa neurobiologiczne do zaburzeń używania substancji.9

Przewlekłe i nadmierne zaangażowanie w gry prowadzi do strukturalnych i funkcjonalnych zmian, które obejmują:

1. Dysfunkcję Układu Nagrody (Dopaminergicznego): Obserwuje się zaburzenia w przetwarzaniu nagrody oraz wzmożoną aktywność w regionach mózgu związanych z głodem (craving) w odpowiedzi na bodźce związane z graniem.9
2. Upośledzenie Kontroli Poznawczej: Stwierdzono alteracje w obrębie obwodu czołowo-prążkowiowego, co przekłada się na upośledzenie funkcji wykonawczych (EF), w tym zredukowane hamowanie reakcji i pogorszone procesy decyzyjne.9 U adolescentów z GD obserwuje się podwyższoną impulsywność, co stanowi czynnik ryzyka, który może dodatkowo współistnieć z innymi zaburzeniami psychologicznymi.13

Ten dualizm – polegający na tym, że intensywne granie może jednocześnie poprawiać ogólne EF (wzmocnienie) i prowadzić do upośledzenia kontroli poznawczej (patologia) – jest kluczowy dla zrozumienia GD. Wyjaśnienie to sugeruje, że podczas gdy trening poznawczy w grach może początkowo wzmacniać plastyczność, u osób podatnych następuje przejście od kontrolowanego, celowego grania do kompulsywnego poszukiwania nagrody. W tej patologicznej ścieżce, dysregulacja obwodów dopaminergicznych i wzmożone sygnały głodu przeważają nad korzyściami płynącymi z treningu poznawczego, skutkując utratą kontroli i klinicznie istotnym upośledzeniem funkcjonalnym.9

Sekcja III: Wymiar Psychospołeczny i Emocjonalny

III.1. Wpływ Brutalnych Gier Wideo (VVG) na Agresję i Prospołeczność

Wpływ brutalnych gier wideo (VVG) pozostaje jednym z najbardziej intensywnie badanych aspektów w literaturze. Metaanalizy i badania podłużne sugerują, że VVG mogą zwiększać agresywne zachowania u dzieci i młodych dorosłych.14

• Mechanizmy Długoterminowe: Badania podłużne wykazały, że nawykowe granie w VVG przyczynia się do rozwoju agresywnych myśli, uczuć i zachowania, co może skutkować utrwaleniem agresji jako stabilnej cechy osobowości od dzieciństwa do wczesnej dorosłości.15
• Wpływ Psychologiczny: Efekty te są wyjaśniane przez General Aggression Model (GAM), zgodnie z którym VVG prowadzą do emocjonalnej desensytyzacji, obniżenia empatii wobec ofiar przemocy w świecie rzeczywistym oraz uczenia się i utrwalania agresywnych skryptów poprzez obserwację i powtarzanie.15 Ekspozycja na VVG zwiększa pobudzenie fizjologiczne i myśli związane z agresją, a jednocześnie zmniejsza zachowania prospołeczne.14
• Rozprzestrzenianie Agresji: Ostatnie badania wskazują na zjawisko zaraźliwości agresji indukowanej przez VVG. Zaobserwowano, że nie tylko ofiary agresji gracza retaliują lub wykazują agresję przemieszczoną wobec osób neutralnych, ale nawet bierni obserwatorzy agresji gracza stają się bardziej agresywni. Sugeruje to, że wpływ VVG ma szersze konsekwencje dla sieci społecznej gracza.16

Należy zaznaczyć, że związek między ekspozycją na gry a agresywnością może być moderowany przez czynniki kulturowe, z silniejszymi, statystycznie istotnymi związkami odnotowanymi w próbkach zachodnich, w porównaniu do próbek azjatyckich lub latynoskich.17

III.2. Motywacja Eskapistyczna, Izolacja i Wirtualne Społeczności

Motywacja ucieczkowa (Escapist Motivation, EM) jest jednym z głównych powodów angażowania się w gry wirtualne.18 U osób z tendencjami eskapistycznymi, granie w Massive Multiplayer Online Role-Playing Games (MMORPG) może mediować postrzeganie środowiska gry jako rzeczywistości, co wiąże się ze wzrostem problematycznego grania i unikaniem trudności w realnym świecie.19

Przeglądy systematyczne wykazały, że EM jest związana z:

• Negatywnymi cechami klinicznymi i przewidywaniem negatywnych wyników psychologicznych/emocjonalnych.18
• Upośledzonym lub negatywnym postrzeganiem życia w świecie rzeczywistym oraz nieadaptacyjnym realnym życiem społecznym.18

Jednocześnie, wpływ społeczny gier jest ambiwalentny. Choć EM może wspierać Hipotezę Wypierania, prowadząc do ograniczenia kontaktów w świecie realnym 3, wirtualne społeczności mogą mieć korzystne efekty, zwłaszcza dla osób lękowych. EM wiąże się pozytywnie z łagodzeniem samotności i sprzyjaniem działaniom społecznym w wirtualnych środowiskach, które mogą budować poczucie przynależności i pewności siebie.18

III.3. Microtransactions i Loot Boxes jako Brama do Hazardu

Jedno z najpoważniejszych zagrożeń patologicznych wiąże się ze strukturą monetyzacji gier. Wprowadzenie mikropłatności, zwłaszcza Loot Boxes (LBs), zatarło granice między graniem a hazardem.20 LBs są wirtualnymi obiektami losowanymi, kupowanymi za realne pieniądze, które zapewniają nagrody w grze. Struktura ta opiera się na mechanizmie wzmocnienia przerywanego (intermittent reinforcement), podobnym do tego obserwowanego w tradycyjnym hazardzie.20

Badania psychofizjologiczne wskazują, że otwieranie LBs prowadzi do wzrostu pobudzenia fizjologicznego (np. galwanicznej reakcji skóry, GSR), co jest elementem dreszczyku emocji związanego z hazardem.21 Istnieje wyraźny pozytywny związek między zaangażowaniem w mikropłatności a symptomami IGD oraz Zaburzeniem Hazardowym (Gambling Disorder, GD).20 LBs niosą ze sobą większe ryzyko uzależnienia niż inne rodzaje mikropłatności.20

Kluczowe ustalenie dotyczące mechanizmów ryzyka wskazuje, że Problematic Use of Loot Boxes (PU-LB) w pełni pośredniczy (mediuje) w relacji między symptomami Internet Gaming Disorder (IGD) a Online Gambling Disorder (OGD). Oznacza to, że to nie samo IGD bezpośrednio prowadzi do OGD, ale struktura LBs aktywnie przekształca wzorce behawioralne w kierunku patologii hazardowej. Efekt ten zaobserwowano zarówno w grupie nieletnich, jak i młodych dorosłych.22 Ta mediacja podnosi kwestię etyki projektowania gier i wskazuje na architekturę gry jako znaczący kliniczny czynnik ryzyka.

Sekcja IV: Zastosowania Terapeutyczne i Edukacyjne (Serious Games & VR)

IV.1. Gry Wideo w Terapii Klinicznej i Rehabilitacji

Wykorzystanie gier wideo, często w formie Serious Games (SG) lub w połączeniu z technologią VR/AR, wykazuje obiecujący potencjał terapeutyczny.

• Terapia Ekspozycyjna w Wirtualnej Rzeczywistości (VRET): Interwencje oparte na VR są bardzo skuteczne w leczeniu zaburzeń lękowych, fobii i PTSD, często osiągając porównywalne efekty do tradycyjnej terapii. VR oferuje bezpieczne, kontrolowane i multisensoryczne środowisko, które ułatwia stopniową ekspozycję na bodźce wywołujące stres lub lęk, promując habituację.23 Co więcej, integracja uczenia maszynowego (ML) z terapiami VR/AR umożliwia personalizację leczenia, dynamiczne dostosowanie interwencji i zwiększenie efektywności, z utrzymaniem korzyści terapeutycznych do sześciu miesięcy.25
• Leczenie Amblyopii: Gry akcji są coraz częściej wykorzystywane w nauce o widzeniu i interwencjach klinicznych, zwłaszcza w leczeniu amblyopii, poprzez wzmacnianie uwagi, rozdzielczości przestrzennej i kontrastu.7 Kluczem do optymalizacji tych terapii jest jednak odejście od ogólnych gatunków na rzecz klasyfikacji opartej na funkcjonalnym obciążeniu percepcyjnym, motorycznym i kognitywnym.7
• Rehabilitacja Poznawcza: Gry (SG, Exergames) są obiecującą strategią dla osób starszych z demencją i łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (MCI), wspierając stymulację poznawczą, poprawę codziennych zdolności behawioralnych i stabilizację psychospołeczną.27

IV.2. Efektywność Serious Games vs. Metody Tradycyjne

Wpływ Serious Games (SG) na funkcje wykonawcze (EF) jest istotnym przedmiotem badań. Przeglądy systematyczne sugerują, że SG, mimo swojego potencjału, są tak samo efektywne jak interwencje pasywne lub brak interwencji w poprawie EF.29

Co zaskakujące, metaanalizy wykazały, że konwencjonalne ćwiczenia fizyczne mogą być bardziej skuteczne w poprawie funkcji wykonawczych niż Serious Games.29 Ten wynik ma istotne implikacje metodologiczne, sugerując konieczność stosowania aktywnych grup kontrolnych (a nie tylko pasywnych) w przyszłych badaniach, aby precyzyjnie ocenić unikalną wartość komponentu „gry” w porównaniu do tradycyjnych form aktywności poznawczej lub fizycznej.30 To prowadzi do wniosku, że największa wartość dodana gier terapeutycznych leży w ich zdolności do poprawy motywacji i adherencji pacjenta, co ułatwia dostarczanie skutecznej treści terapeutycznej lub treningowej.

IV.3. Gamifikacja w Procesie Edukacyjnym

Gamifikacja, czyli wykorzystanie elementów projektowania gier w kontekstach pozagrowych (np. w edukacji), jest skutecznym narzędziem zwiększania motywacji, zaangażowania, uczestnictwa i samoregulacji uczniów.31

Jednak dowody dotyczące bezpośredniego wpływu gamifikacji na osiągnięcia akademickie są mieszane. Część badań wskazuje, że gamifikacja nie zawsze prowadzi do statystycznie istotnie lepszych wyników niż tradycyjne strategie nauczania.31 Mimo to, w porównaniu do tradycyjnego e-learningu, gamifikacja ma pozytywny wpływ na postawę studentów wobec przedmiotu, zwiększając postrzeganą wartość nauki i kompetencję poznawczą.32 Analizy te podkreślają, że kluczowym elementem w gamifikacji korelującym z efektywnym uczeniem się jest jakość dostarczanej informacji zwrotnej (feedback).32

Sekcja V: Synteza, Dyskusja i Ograniczenia Badań

V.1. Podsumowanie Wpływów i Czynniki Moderujące

Raport ukazuje dychotomiczny charakter wpływu gier wideo, który jest silnie modulowany przez szereg czynników:

 

Wymiar Wpływu	Pozytywne Efekty (Wzbogacanie)	Negatywne Efekty (Patologia/Wypieranie)
Kognitywny/Neurobiologiczny	Umiarkowana poprawa uwagi, szybkości przetwarzania i zdolności wzrokowo-przestrzennych (AVG).2 Plastyczność hipokampa zależna od strategii.1	Upośledzenie kontroli poznawczej i redukcja hamowania reakcji związana z dysfunkcją obwodów czołowo-prążkowiowych w GD.9
Psychospołeczny/Emocjonalny	Łagodzenie samotności i budowanie przynależności w wirtualnych społecznościach dla osób eskapistycznych.18	Wypieranie działań prospołecznych 14, wzrost agresywności, desensytyzacja i agresja zaraźliwa (VVG).15
Kliniczny/Behawioralny	Skuteczność VRET w leczeniu lęku i PTSD.23 Potencjał SG w rehabilitacji poznawczej seniorów.27	Patologiczne użycie Loot Boxes w pełni mediuje przejście od IGD do OGD.22 Korelacja eskapizmu z nieadaptacyjnymi wynikami.18

Kierunek wpływu jest determinowany przez interakcję pomiędzy cechami indywidualnymi (np. wiek, płeć, impulsywność, które są silnymi moderatorami 13) a zewnętrznymi czynnikami kontekstowymi i projektowymi. Najsilniejsze ryzyko patologiczne nie wynika z treści gier (np. przemoc), lecz ze struktury wzmacniania behawioralnego w architekturze monetyzacji (Loot Boxes).22 Natomiast kulturowe czynniki zewnętrzne mogą modulować np. korelację między grami a agresją.17

V.2. Ograniczenia Badań Naukowych (Limitations of Research)

Obecny stan badań, mimo zaawansowania metaanalitycznego, obarczony jest kilkoma kluczowymi ograniczeniami, które wpływają na walidację zewnętrzną i precyzję dowodów:

Niespójność Klasyfikacji i Operacjonalizacji Zmiennych

Poważnym ograniczeniem jest poleganie na szerokich, komercyjnych etykietach gatunkowych, które nie oddają specyficznych wymiarów percepcyjnych, kognitywnych i motorycznych mechanik gry.5 Ta nieprecyzyjność zmiennej niezależnej ogranicza możliwość replikacji i uniemożliwia dokładne określenie, które specyficzne elementy gry prowadzą do pozytywnych lub negatywnych efektów.

Błąd Samoopisowy i Brak Obiektywnych Miar Ekspozycji

Wiele badań, zwłaszcza w odniesieniu do GD, polega na samoopisowych miarach czasu grania, które są obciążone systematycznymi niedokładnościami (np. zaokrąglanie do wielokrotności 5 godzin) oraz potencjalnym błędem związanym z dysonansem poznawczym.35 W przyszłości konieczne jest dążenie do stosowania obiektywnych miar ekspozycji, pozyskiwanych bezpośrednio z analityki platform (dane platformy, sensory fizjologiczne), w celu zmniejszenia błędu pomiaru.35

Ograniczona Walidacja Zewnętrzna i Niejednorodność Próbek

Duża część dowodów klinicznych (np. dotyczących Loot Boxes) opiera się na próbkach z wygody, często nadreprezentując konteksty zachodnie. Ta niejednorodność i brak reprezentatywności próbek ograniczają walidację zewnętrzną i utrudniają globalną ocenę rzeczywistej rozpowszechnienia GD oraz Gambling Disorder.20

V.3. Implikacje Kliniczne i Kierunki Dalszych Badań

Implikacje Kliniczne

Na poziomie klinicznym, kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy pasją a patologią, co wymaga oceny funkcjonalnego upośledzenia, zgodnie z wysokim progiem diagnostycznym ICD-11.8 W procesie oceny ryzyka uzależnienia behawioralnego, specjaliści zdrowia psychicznego powinni badać motywację eskapistyczną 18 oraz poziom zaangażowania w mikropłatności i Loot Boxes, które stanowią istotny mediator ryzyka przejścia do hazardu.22 Jednocześnie, gry oparte na VR/AR powinny być dalej wdrażane jako skuteczne, skalowalne i personalizowane narzędzia terapeutyczne, szczególnie w leczeniu zaburzeń lękowych.25

Kierunki Dalszych Badań

1. Integracja Metodologii Ekspozycji: Niezbędne jest prowadzenie badań podłużnych, które łączą obiektywne dane o ekspozycji na grę (analityka platform) z neuroobrazowaniem, aby precyzyjnie monitorować rozwój neuroplastyczności (wzmocnienie) i mechanizmów nawyku (patologia) w czasie.9
2. Ustandaryzowana Taksonomia Mechanik: W celu poprawy precyzji i replikowalności wyników, przyszłe badania muszą formalnie wdrożyć systemy klasyfikacji oparte na funkcjonalnych mechanikach i tagach społecznościowych, odchodząc od nieadekwatnych gatunków komercyjnych.5
3. Porównania Aktywne: Badania nad Serious Games i treningiem poznawczym powinny priorytetowo traktować porównanie z aktywnymi grupami kontrolnymi (np. tradycyjnymi ćwiczeniami fizycznymi lub poznawczymi), aby określić unikalną wartość komponentu gier w stosunku do alternatywnych interwencji.30

V.4. Konkluzja Końcowa

Wpływ gier wideo na funkcjonowanie człowieka jest złożony i dychotomiczny. Dowody naukowe mocno wspierają Hipotezę Wzbogacania w odniesieniu do konkretnych zdolności poznawczych (uwaga, przestrzeń wzrokowa), zwłaszcza u młodych dorosłych. Jednocześnie, gry niosą ze sobą wyraźne zagrożenia patologiczne, które są silnie powiązane z mechanizmami monetyzacji (Loot Boxes) oraz motywacjami eskapistycznymi. Gry wideo są potężnym narzędziem – czy to jako katalizator rozwoju poznawczego, czy jako brama do patologii behawioralnej – a ich ostateczny wpływ zależy krytycznie od architektury ich projektu oraz indywidualnego sposobu i kontekstu użycia.

Literatura (APA 7 Style Summary)

• 6 MDPI (2024). Video game genres classification systematic review.
• 5 Starosta, J., Kiszka, P., Szyszka, P. D., Starzec, S., & Strojny, P. (2024). The tangled ways to classify games: A systematic review of how games are classified in psychological research. PLoS ONE, 19(6): e0299819.
• 8 AK Journals (2022). ICD-11 Gaming Disorder APA DSM-5 criteria comparison systematic review.
• 10 PMC (2024). Diagnosis of problematic involvement in video games without pathologizing other forms of gaming engagement.
• 9 Kim H. S., Son G., Roh E. B., et al. (2022). Neurobiological underpinnings of GD. ACC Science, 7(4).
• 21 Brady and Prentice (2019). Are Loot Boxes Addictive? Analyzing Participant’s Physiological Arousal While Opening a Loot Box. ResearchGate.
• 1 ResearchGate (2017). Impact of video games on plasticity of the hippocampus.
• 12 MDPI (2022). Systematic review of brain function activation changes in association with video games.
• 11 Cyberpsychology (2018). Action Video Games visual-attentional functions meta-analysis.
• 2 Frontiers in Psychology (2016). Cognitive efficacy of AVG training on healthy adults.
• 29 JMIR Games (2022). Serious games for improving executive functions among older adults.
• 17 Ferguson, C. J. (2017). Ethnicity as a potential moderator of aggressive outcomes in video game research. PNAS.
• 14 Anderson, C. A. (2001). Violent video games increase aggressive behavior. PubMed.
• 19 PMC (2024). Escapism found among MMORPG players mediates the perception of the gaming environment as reality.
• 18 PMC (2023). Escapism and the practice of virtual games.
• 20 Raneri, P. C., Montag, C., Rozgonjuk, D., Satel, J., & Pontes, H. M. (2022). The role of microtransactions in Internet Gaming Disorder and Gambling Disorder. Addict Behav Rep, 15: 100415.
• 22 JMIR Games (2024). Problematic Use of Loot-Boxes (PU-LB) scale mediates Internet Gaming Disorder and Online Gambling Disorder.
• 26 PMC (2015). Video game addiction and therapeutic potential for amblyopia.
• 7 Asensio-Jurado L., et al. (2025). Classification of videogames for amblyopia treatment. PLoS One.
• 31 Frontiers in Education (2024). Gamification in the classroom: motivation vs. academic achievement.
• 32 PMC (2023). Effects of gamification on learning statistics and attitude toward statistics.
• 27 JMIR Games (2024). SG therapy for older adults with dementia and MCI.
• 3 PMC (2020). Gaming time is inversely associated with social networking time and perceived family support.
• 13 Scielo (2022). Video game use disorder in adolescents (2014-2018).
• 35 Oxford Academic (2014). Video game research limitations methodology: self-report bias.
• 36 Frontiers in Education (2020). Using analytics for adaptive learning in games.
• 33 AJNR (2024). Factors deciding video game impact: age, genre, exposure.
• 15 Bushman, B. J., et al. (2025). Violent Video Games and Aggression. ResearchGate.
• 16 Taylor & Francis (2023). Aggression after video game play is indeed contagious.
• 25 MDPI (2025). ML with AR and VR technologies in cognitive therapies.
• 24 PMC (2024). Virtual reality as a stress management solution.
• 23 Taylor & Francis (2024). Virtual reality exposure therapy effectiveness meta-analysis.
• 4 Work Learning (2010). The displacement hypothesis: experimental evidence.
• 30 PMC (2023). Serious games vs conventional exercise executive function.

Cytowane prace

1. Impact of video games on plasticity of the hippocampus – ResearchGate, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.researchgate.net/publication/318986778_Impact_of_video_games_on_plasticity_of_the_hippocampus
2. Action Video Game Training for Healthy Adults: A Meta-Analytic Study – Frontiers, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2016.00907/full
3. Social Capital–Accrual, Escape-From-Self, and Time-Displacement Effects of Internet Use During the COVID-19 Stay-at-Home Period: Prospective, Quantitative Survey Study – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7772052/
4. The Displacement Hypothesis — a tangentially-related research study, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.worklearning.com/2010/03/09/the-displacement-hypothesis-a-tangentiallyrelated-research-study/
5. The tangled ways to classify games: A systematic review of how …, otwierano: grudnia 2, 2025, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0299819
6. The Relative Popularity of Video Game Genres in the Scientific Literature: A Bibliographic Survey – MDPI, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.mdpi.com/2414-4088/9/6/59
7. Classification of videogames for amblyopia treatment in perceptive and cognitive domains | PLOS One – Research journals, otwierano: grudnia 2, 2025, https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0335510
8. Functional impairment, insight, and comparison between criteria for gaming disorder in the International Classification of Diseases, 11 Edition and internet gaming disorder in Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition in: Journal of Behavioral Addictions Volume 11 Issue 4 (2022) – AKJournals, otwierano: grudnia 2, 2025, https://akjournals.com/view/journals/2006/11/4/article-p1012.xml
9. Neurobiological understanding of gaming disorder: A narrative review, otwierano: grudnia 2, 2025, https://accscience.com/journal/ITPS/7/4/10.36922/itps.3326
10. Gaming disorder in the ICD-11: the state of the game – PMC – PubMed Central, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12640003/
11. Comparison of mental rotation ability, attentional capacity and cognitive flexibility in action video gamers and non-gamers | Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, otwierano: grudnia 2, 2025, https://cyberpsychology.eu/article/view/14598
12. The Benefits of Video Games on Brain Cognitive Function: A Systematic Review of Functional Magnetic Resonance Imaging Studies – MDPI, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.mdpi.com/2076-3417/12/11/5561
13. „Game (not) Over”: A Systematic Review of Video Game Disorder in Adolescents, otwierano: grudnia 2, 2025, http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0121-54692022000200045
14. Effects of violent video games on aggressive behavior, aggressive cognition, aggressive affect, physiological arousal, and prosocial behavior: a meta-analytic review of the scientific literature – PubMed, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11554666/
15. (PDF) Violent Video Games and Aggression – ResearchGate, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.researchgate.net/publication/386505195_Violent_Video_Games_and_Aggression
16. Full article: The social contagious effects of violent video game play: retaliatory, displaced, and the mere observation of aggression, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15534510.2023.2277476
17. Metaanalysis of the relationship between violent video game play and physical aggression over time | PNAS, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1611617114
18. Escaping through virtual gaming—what is the association with emotional, social, and mental health? A systematic review – PubMed Central, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10663235/
19. A systematic review of problematic gaming: Escapist strategy to cope with difficult life situations – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11784687/
20. The role of microtransactions in Internet Gaming Disorder and … – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9006671/
21. Are Loot Boxes Addictive? Analyzing Participant’s Physiological Arousal While Opening a Loot Box | Request PDF – ResearchGate, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.researchgate.net/publication/338125554_Are_Loot_Boxes_Addictive_Analyzing_Participant’s_Physiological_Arousal_While_Opening_a_Loot_Box
22. The Mediating Role of Problematic Use of Loot Boxes Between Internet Gaming Disorder and Online Gambling Disorder: Cross-Sectional Analytical Study, otwierano: grudnia 2, 2025, https://games.jmir.org/2024/1/e57304/
23. Full article: Virtual reality exposure therapy for social anxiety disorders: a meta-analysis and meta-regression of randomized controlled trials – Taylor & Francis Online, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10615806.2024.2392195
24. Virtual Reality and Stress Management: A Systematic Review – PMC – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11323791/
25. The Role of Machine Learning in AR/VR-Based Cognitive Therapies: A Systematic Review for Mental Health Disorders – MDPI, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.mdpi.com/2079-9292/14/6/1110
26. Video Game Use in the Treatment of Amblyopia: Weighing the Risks of Addiction – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4553652/
27. Effects of Electronic Serious Games on Older Adults With Alzheimer’s Disease and Mild Cognitive Impairment: Systematic Review With Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials, otwierano: grudnia 2, 2025, https://games.jmir.org/2024/1/e55785/
28. Dementia and Video Games: Systematic and Bibliographic Review – PMC – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11593771/
29. Effectiveness of Serious Games for Improving Executive Functions Among Older Adults With Cognitive Impairment: Systematic Review and Meta-analysis, otwierano: grudnia 2, 2025, https://games.jmir.org/2022/3/e36123/
30. Effects of Commercial Exergames and Conventional Exercises on Improving Executive Functions in Children and Adolescents: Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials – NIH, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10623224/
31. Impact of gamification on school engagement: a systematic review – Frontiers, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2024.1466926/full
32. Effectiveness of Gamification in Enhancing Learning and Attitudes: A Study of Statistics Education for Health School Students – PMC – PubMed Central, otwierano: grudnia 2, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10611935/
33. Full article: A scoping review of video games and learning in secondary classrooms, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15391523.2023.2186546
34. The Effect of Video Game on Behavior of Adolescents – Science and Education Publishing, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.sciepub.com/portal/downloads?doi=10.12691/ajnr-12-3-1&filename=ajnr-12-3-1.pdf
35. Why We Distort in Self-Report: Predictors of Self-Report Errors in Video Game Play – Oxford Academic, otwierano: grudnia 2, 2025, https://academic.oup.com/jcmc/article/19/4/1010/4067631
36. A Systematic Literature Review of Analytics for Adaptivity Within Educational Video Games, otwierano: grudnia 2, 2025, https://www.frontiersin.org/journals/education/articles/10.3389/feduc.2020.611072/full