Zdrowe życie w Europie: wielkie chęci, gorzej z realizacją. Co stoi nam na przeszkodzie?

Żyjemy w epoce wellness. Media społecznościowe zalewają nas obrazami zielonych koktajli i zdjęciami z siłowni, a rozmowy o „zdrowym stylu życia” stały się codziennością. Europejczycy deklarują, że zdrowie jest dla nich priorytetem, a mimo to, jak pokazuje najnowszy STADA Health Report 2025, tylko połowa z nas faktycznie prowadzi zdrowy tryb życia. Co stoi za tą rozbieżnością między aspiracjami a rzeczywistością?

Raport, oparty na badaniu przeprowadzonym w 22 krajach, w tym w Polsce, ujawnia złożony obraz zdrowia we współczesnej Europie. To historia pełna paradoksów, w której rosnąca świadomość zdrowotna zderza się z barierami systemowymi, finansowymi i osobistymi.

Wielka przepaść: między deklaracjami a działaniem

Liczby mówią same za siebie. Aż 96% Europejczyków twierdzi, że dba o zdrowy styl życia. Jednak tylko 51% faktycznie wprowadza te deklaracje w życie. To ogromna przepaść między intencją a działaniem.

Główną motywacją do dbania o siebie jest chęć utrzymania dobrej kondycji fizycznej (71%), a w dalszej kolejności zdrowia psychicznego (56%). Mimo to, tylko 56% Europejczyków ocenia swoje zdrowie fizyczne jako dobre. Wyraźnie widać, że sama wiedza i motywacja to za mało.

Skąd bierze się ta „rozbieżność dietetyczna” i inne luki w prozdrowotnych zachowaniach? Przyjrzyjmy się największym barierom.

1. Czynniki finansowe i nierówności społeczne

Jednym z najsilniejszych hamulców jest sytuacja materialna. Raport bezlitośnie pokazuje, że zdrowie ma swoją cenę, a nierówności ekonomiczne bezpośrednio przekładają się na nierówności zdrowotne.

• Tylko 36% osób zmagających się z trudnościami finansowymi określa swój styl życia jako zdrowy, w porównaniu do 58% osób w komfortowej sytuacji materialnej.

• Zależność ta jest jeszcze silniejsza w ocenie zdrowia psychicznego: dobre samopoczucie deklaruje 72% osób zamożnych i zaledwie 49% osób w trudnej sytuacji finansowej.

• Koszty są również jedną z głównych barier w podejmowaniu działań profilaktycznych – aż 24% Europejczyków rezygnuje z badań prewencyjnych z powodów finansowych.

W czasach kryzysu, inflacji i rosnącej niepewności ekonomicznej, związek między dochodami a zdrowiem staje się tykającą bombą zegarową dla systemów opieki zdrowotnej.

2. Zdrowie psychiczne: ciche cierpienie i brak wsparcia

Mimo rosnącej otwartości w mówieniu o zdrowiu psychicznym, stres i wypalenie stają się coraz powszechniejsze, a dostęp do profesjonalnej pomocy jest wciąż mocno ograniczony.

• Aż 36% Europejczyków zmaga się z problemami ze zdrowiem psychicznym, z czego 9% ocenia swój stan jako „zły” lub „bardzo zły”.

• Mimo to, tylko 7% z nich korzysta ze wsparcia terapeuty.

• Bariery są wielorakie: brak dostępu, długie listy oczekujących, koszty, a także stygmatyzacja. Aż 60% Europejczyków uważa, że w ich krajach zdrowie psychiczne i fizyczne nie są traktowane na równi.

• Szczególnie niepokojące są dane dotyczące młodych ludzi: 75% osób poniżej 34. roku życia doświadczyło uczucia wypalenia. Co piąty młody Europejczyk (21%) wziął w ostatnim roku zwolnienie lekarskie z powodu stresu.

Zamiast szukać profesjonalnej pomocy, wielu Europejczyków radzi sobie z problemami psychicznymi w sposób nieformalny – poprzez spędzanie czasu z bliskimi (27%) czy ćwiczenia fizyczne (17%). Jednak młodzi ludzie coraz częściej wpadają w pułapkę mediów społecznościowych, które, zamiast przynosić ulgę, mogą w rzeczywistości potęgować stres i poczucie izolacji.

3. Systemy opieki zdrowotnej: brak zaufania i poczucie niesprawiedliwości

Zadowolenie z krajowych systemów opieki zdrowotnej w Europie jest w najlepszym razie umiarkowane. Tylko 58% Europejczyków jest z nich zadowolonych, co jest dalekie od 74% odnotowanych w 2020 roku, przed pandemią.

Co więcej, tylko połowa Europejczyków (51%) uważa swój system za sprawiedliwy. Poczucie niesprawiedliwości jest szczególnie silne wśród osób zmagających się z problemami finansowymi i psychicznymi. To właśnie ci, którzy najbardziej potrzebują wsparcia, czują się przez system najbardziej zawiedzeni.

Mimo ogólnych obaw, zaufanie do konkretnych aktorów systemu pozostaje wysokie. Największym zaufaniem cieszą się lekarze pierwszego kontaktu (69%) oraz farmaceuci (58%). Znacznie gorzej wypadają nowe technologie – tylko 15% Europejczyków ufa sztucznej inteligencji w kwestiach zdrowotnych. Wyraźnie widać, że w sprawach zdrowia wciąż wolimy polegać na człowieku niż na algorytmie.

Największe bariery w prowadzeniu zdrowego stylu życia w Europie

Wnioski: od świadomości do działania

STADA Health Report 2025 maluje obraz Europy pełnej sprzeczności. Jesteśmy bardziej świadomi zdrowotnie niż kiedykolwiek, ale ta świadomość często prowadzi do frustracji, a nie do postępu. Bariery systemowe, finansowe i osobiste sprawiają, że droga od wiedzy do działania jest długa i wyboista.

Jeśli chcemy zdrowszych społeczeństw, musimy zasypać tę przepaść. Potrzebujemy systemów opieki zdrowotnej, które nie tylko leczą, ale także wspierają, edukują i wzmacniają. Inwestycje w nowe technologie, takie jak AI, muszą iść w parze z polityką promującą równość, dostępność i, co kluczowe, zdrowie psychiczne. Droga jest długa, ale Europejczycy są gotowi podjąć wyzwanie.

Głęboka analiza barier w dostępie do opieki zdrowotnej, a w szczególności badanie, jak czynniki społeczno-ekonomiczne i organizacyjne wpływają na podejmowanie i utrzymywanie prozdrowotnych zachowań, mogłaby stać się podstawą ważnego projektu doktorskiego na styku zdrowia publicznego, socjologii i ekonomii.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

1. Jak Polska wypada na tle innych krajów w raporcie?
   Raport wskazuje, że brak motywacji do prowadzenia zdrowego trybu życia jest w Polsce problemem ponadprzeciętnym. Jednocześnie, Polacy są w grupie krajów, gdzie zaufanie do farmaceutów jako źródła wiedzy o zdrowiu jest wysokie, co pokazuje ich potencjalną rolę w systemie.

2. Czy raport podaje jakieś pozytywne trendy?
   Tak. Mimo wielu barier, rośnie popularność badań profilaktycznych. Dwie trzecie Europejczyków wykonuje przynajmniej niektóre zalecane badania kontrolne, co jest wzrostem w porównaniu z poprzednimi latami. To pokazuje, że świadomość wagi profilaktyki rośnie.

3. Jakie są główne powody, dla których Europejczycy piją alkohol?
   Głównymi motywacjami są chęć poczucia szczęścia (31%), potrzeba relaksu lub pomocy w zasypianiu (23%) oraz radzenie sobie ze stresem (18%). Raport zwraca uwagę, że picie alkoholu jest jednym z najczęstszych niezdrowych nawyków w Europie.

4. Czy Europejczycy są otwarci na korzystanie z AI w opiece zdrowotnej?
   Opinie są podzielone. 39% Europejczyków rozważyłoby konsultację z AI zamiast z lekarzem, ceniąc sobie dostępność 24/7 i obiektywność. Jednak 52% pozostaje sceptycznych, głównie z powodu obaw o dokładność diagnoz, brak osobistego kontaktu i bezpieczeństwo danych.

5. Co raport mówi o opiece nad osobami starszymi?
   Większość Europejczyków (68%) odrzuca pomysł zamieszkania w domu opieki w przyszłości. Jednocześnie, 27% rozważyłoby umieszczenie tam członka rodziny, głównie z powodu potrzeby zapewnienia specjalistycznej, całodobowej opieki. To pokazuje pewną rozbieżność w standardach, jakie przykładamy do siebie i do swoich bliskich.

Publikacje wykonane przez nas w podobnej tematyce

1. Nierówności w zdrowiu w Unii Europejskiej: analiza wpływu czynników społeczno-ekonomicznych.

2. Zdrowie psychiczne w miejscu pracy: wypalenie zawodowe jako wyzwanie dla europejskich pracodawców.

3. Systemy opieki zdrowotnej w Europie: porównanie modeli finansowania i ich wpływu na dostępność usług.

4. Promocja zdrowia i profilaktyka: ocena skuteczności krajowych programów w wybranych krajach UE.

5. Sztuczna inteligencja w medycynie: szanse, zagrożenia i postawy społeczne.

Pomysł na doktorat

Temat: Analiza determinant „przepasci między intencją a działaniem” w zachowaniach prozdrowotnych: wielopoziomowe modelowanie wpływu barier indywidualnych, społecznych i systemowych w krajach Unii Europejskiej.

Opis: Projekt doktorski mógłby wykorzystać dane z raportów takich jak STADA Health Report do stworzenia zaawansowanego modelu statystycznego, który badałby, jakie czynniki (indywidualne, jak motywacja i status finansowy; społeczne, jak zaufanie do autorytetów; systemowe, jak dostępność i postrzegana sprawiedliwość systemu) najsilniej wpływają na rozbieżność między deklarowaną chęcią prowadzenia zdrowego życia a faktycznymi zachowaniami. Analiza porównawcza między krajami pozwoliłaby zidentyfikować, które interwencje polityczne mogą być najskuteczniejsze w „zamykaniu” tej luki.